علت ادرار نکردن گربه نر و ماده

علت ادرار نکردن (انسداد یا احتباس ادراری) در گربه‌های نر و ماده – FLUTD۱. پاتوفیزیولوژی و مکانیسم‌های انسدادعدم دفع ادرار به سه مکانیسم اصلی شامل انسداد مکانیکی (مانع فیزیکی)، انسداد دینامیک یا عملکردی (انقباض عضلانی) و انسداد فشاری (فشار خارج از مجرا) تقسیم می‌شود:

تشکیل پلاک‌های مجرایی (Urethral Plugs):
برخلاف سنگ‌ها، پلاک‌ها توده‌های نرم، خمیری و موم‌مانند هستند که از ترکیب پروتئین‌ها، گلیکوزآمینوگلیکان‌ها (GAGs)، سلول‌های اپیتلیال جداشده، گلبول‌های قرمز و کریستال‌های میکروسکوپی تشکیل می‌شوند. در اثر التهاب مثانه، این مواد پروتئینی مانند چسب عمل کرده و کریستال‌ها را به هم متصل می‌کنند و در باریک‌ترین قسمت مجرای ادرار گربه نر گیر می‌افکنند.

پدیده پاتولوژیک FIC (التهاب مثانه ایدیوپاتیک): حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد از موارد مشکلات ادراری گربه‌ها به این عارضه مربوط می‌شود. دیواره داخلی مثانه با لایه مخاطی گلیکوزآمینوگلیکان (GAG) پوشانده شده است. با تخریب این لایه محافظ، ادرار اسیدی و غلیظ مستقیماً با پایه‌های عصبی دیواره مثانه تماس پیدا کرده و باعث آزاد شدن پپتیدهای درد، التهاب نوروژنیک، تورم دیواره مثانه و ادم مجرا می‌شود.

پاسخ فیزیولوژیک به استرس و اسپاسم مجرا (Urethral Spasm):
سیستم عصبی سمپاتیک گربه‌ها به استرس‌های محیطی شدیداً حساس است. درد و استرس باعث انقباض شدید و مداوم عضلات صاف و اسفنکتر مجرای ادرار می‌شود. این اسپاسم به تنهایی می‌تواند خروج ادرار را حتی بدون وجود سنگ یا پلاک به‌طور کامل متوقف کند.

۲. علل طبقه‌بندی‌شده بر اساس جنسیت و آناتومی
الف) علل اختصاصی در گربه‌های نر:
باریکی و طول مجرا: مجرای ادرار در گربه‌های نر بسیار طولانی، باریک و دارای یک انحنا در ناحیه لگن است. کوچک‌ترین پلاک، کریستال یا ادم دیواره می‌تواند این مسیر را به‌طور کامل مسدود کند. انسداد ناشی از پلاک و کریستال: شایع‌ترین علت عدم دفع ادرار در نرهای عقیم‌شده، گیر کردن پلاک‌های مخاطی یا کریستال‌های استروویت در انتهای مجرا است.

ب) علل اختصاصی در گربه‌های ماده:
ساختار آناتومیک: مجرای ادرار گربه ماده کوتاه، عریض و مستقیم است؛ بنابراین سنگ‌های کوچک یا پلاک‌ها معمولاً از آن عبور می‌کنند. فشار ناشی از ارگان‌های مجاور: عفونت شدید و اتساع رحم (پیومتر)، تومورهای رحم یا واژن، و سخت‌زایی می‌توانند از بیرون به مجرای ادرار فشار آورده و آن را مسدود کنند.
تنگی مجرا (Urethral Stricture): بافت‌های فیبروتیک ناشی از التهاب‌های مزمن قبلی یا تروما که قطر مجرا را کم می‌کنند.

سنگ‌های بزرگ گردن مثانه: سنگ‌های درشتی که وارد مجرا نمی‌شوند اما روی گردن مثانه قرار گرفته و مانع خروج ادرار می‌گردند.

ج) علل مشترک بین نر و ماده:
سنگ‌های ادراری (Uroliths): شامل استروویت (تشکیل‌شده در ادرار قلیایی) و اکسالات کلسیم (تشکیل‌شده در ادرار اسیدی که معمولاً نیاز به جراحی دارد). عفونت‌های باکتریایی (UTI): در گربه‌های مسن، مبتلا به نارسایی کلیه یا دیابت شایع‌تر است.
تومورها و تروما: توده‌های بدخیم/خوش‌خیم یا ضربات وارد شده به اعصاب لگنی و مثانه.

۳. سیر زمانی خطرات متابولیک و تهدیدهای حیاتی ۱۲ تا ۲۴ ساعت اولیه:

افزایش فشار داخل مثانه، بازگشت ادرار به کلیه‌ها (هیدرونفروز)، افت میزان فیلتراسیون کلیوی (GFR)، بروز درد شدید، بی‌قراری و زور زدن بی‌نتیجه.
۲۴ تا ۳۶ ساعت: بروز اورمی (تجمع BUN و کراتینین در خون، تهوع، استفراغ و بوی ادرار در دهان) و هایپرکالمی (تجمع پتاسیم در خون که منجر به برادی‌کاردی، آریتمی قلبی و تغییرات نوار قلب می‌شود). ۳۶ تا ۷۲ ساعت: اسیدوز متابولیک شدید، احتمال پارگی مثانه، شوک، ایست قلبی و مرگ.

۴. عوامل زمینه‌ساز و ریسک‌فاکتورها
تغذیه: مصرف منحصربفرد غذای خشک، عدم دریافت آب کافی، وجود مقادیر بالای منیزیم، فسفر و کلسیم در رژیم غذایی.

سبک زندگی: چاقی، کم‌تحرکی، زندگی کاملاً آپارتمانی.

استرس محیطی: کم بودن تعداد جعبه خاک، کثیف بودن خاک، تغییر نوع خاک، صداهای بلند، اسباب‌کشی یا ورود فرد/حیوان جدید به خانه.۵. روش‌های تشخیصی و درمانی در کلینیک دامپزشکی اقدامات تشخیصی: لمس شکم (مشاهده مثانه بزرگ و سفت)، آزمایش خون (بررسی کراتینین، BUN و الکترولیت‌ها)، آنالیز ادرار، و تصویربرداری (رادیوگرافی و سونوگرافی).
درمان اورژانسی و دارویی: سونداژ ادراری (Catheterization) تحت بیهوشی سبک و شستشوی مثانه، مایع‌درمانی وریدی، مدیریت هایپرکالمی با گلوکونات کلسیم یا انسولین/دکستروز، استفاده از مسکن‌ها و شل‌کننده‌های مجرا (پرازوسین)، و تغییر رژیم غذایی به غذاهای درمانی (Urinary S/O). * جراحی (Perineal Urethrostomy): در گربه‌های نری که دچار انسدادهای مکرر می‌شوند، طی عمل جراحی بخش باریک مجرا برداشته شده و فتحه‌ای عریض‌تر ایجاد می‌شود